Design, say what?

In 1989 startte ik met mijn opleiding tot ontwerper. Eerst in Eindhoven op de AIVE nu beter bekend als de Design Academy en later op de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU). Een opleiding waar ik tegenwoordig zelf regelmatig les geef. Vanaf mijn eerste studiedag heeft de betekenis van design/ontwerpen een belangrijke rol gespeeld in alles wat ik deed en dacht. Met name in mijn HKU tijd heb ik veel over het vak gediscussieerd en zo een scherp beeld ontwikkeld over wat ontwerpen is en wat je er mee  kunt. (met eeuwige dank aan Rudolf en Lennart.)

De afgelopen jaren heeft de discussie over design/ontwerpen weer extra aandacht gekregen. De oprichting van 31Volts met Marc Fonteijn heeft hier vanzelfsprekend een extra dimensie aan gegeven. Maar ook met het populair worden van de term ‘Design Thinking’ wordt het gesprek over creativiteit en design gevoerd in gebieden die ik in 1989 niet voor mogelijk hield. Ontwerpen leeft meer dan ooit!

Gelijkertijd lijkt het er op dat design een paradigma shift doormaakt. Niet langer gaat het om het vak van de ontwerper pur-sang, maar om de manier van werken, de attitude, de tools en methodes en het proces. Design beperkt zich al lang niet meer tot de ontwerpstudio en design resulteert lang niet meer -per definitie- in een product. Dat betekent niet dat de waarde van design ter discussie staat maar dat er wel degelijk sprake is van een fundamentele verschuiving van de toepassing. [of: terug naar af?] Wat vast staat is dat het zal blijven gaan over het creëren van de toekomst, nieuwe waarde en verandering.

De notie dat creativiteit belangrijk is voor verandering, en dus voor innovatie, is ondertussen algemeen geaccepteerd. Een onderzoek van IBM (2010) onder 1500 CEO’s heeft hier nog eens een dikke streep onder gezet. Gelijkertijd zien wij bij 31Volts dat bedrijven moeite hebben om een plek te geven aan design en creativiteit binnen hun organisatie. “Creativiteit? dat kopen we toch gewoon in?” De uitdaging lijkt om een fundamenteel andere manier van werken toe te voegen aan de organisatie. Dat je daar dan een andere soort organisatie [lees: cultuur] voor nodig hebt, dat wordt ook wel gevoeld. Maar waar begin je? En wat ga je dan doen? Wat gaat dit opleveren?

Het is mijn ambitie om grip te geven op design en antwoord te geven op deze uitdagingen. Ik hoop hiermee een concrete bijdrage te leveren aan de discussie over de betekenis en de veranderende rol van design binnen grote organisaties waar innovatie relevant is. Het ogenschijnlijke gat tussen strategie en praktisch ‘dingen doen’ zal de rode draad zijn. De komende tijd zal ik hier artikelen aan wijden.

De belangrijkste motivatie om hieraan te beginnen is dat er zo ontzettend veel te vertellen valt over ontwerpen en wat dit het zo bijzonder maakt. De wetenschap probeert grip te krijgen op het creatieve brein, managers proberen zo veel mogelijk fouten te maken (want dat is wat ontwerpers doen, fouten maken om te leren;) én daarbij lijken innovatie en design steeds dichter naar elkaar te groeien; wat is er aan de hand? Daarnaast wordt design vaak verward met kunst. Een erfenis uit de jaren ‘80 en ‘90 van de vorige eeuw. Begrijpelijk maar onhandig, ik ga proberen hier over duidelijkheid te scheppen.

Omdat wij bij 31Volts ontwerpers zijn van deze tijd hebben we een scherp beeld ontwikkeld over de veranderende rol van design, de betekenis en de noodzaak. Dit beeld wil ik graag delen.

Een belangrijke aanleiding om juist nu te beginnen is de veel gebruikte term ‘Design Thinking’. Deze term kom ik regelmatig tegen, al is het maar dat wij bij 31volts hem zelf veelvuldig gebruiken… Het is niet mijn bedoeling om tot een zoveelste definitie te komen maar ik denk dat het goed is om aandacht te besteden aan design in een bredere context en verwacht dat hiermee de term Design Thinking ook beter begrepen gaat worden. Wat ik alvast weg kan geven is dat we het ‘Thinking-deel’ beter achterwege kunnen laten, niet om wat het woord betekent, maar omdat ‘design’ geen toevoeging nodig heeft. Hierover later dus meer…

Op dit moment heb ik al een aantal onderwerpen waarover ik wil gaan schrijven. Bijvoorbeeld het ongelooflijke optimisme van design. Dit is altijd zo geweest, maar volgens mij niet vaak  genoeg benoemd. “The best way to predict the future is to invent it.” is een uitspraak van Alan Kay. Invent is hier prima te vervangen door design… Ook wil ik toelichten waarom ik denk dat ontwerpen [=design] een werkwoord is en dat we er ook zo mee om moeten aan.

Een ander punt dat in gesprekken vaak naar voren komt is de onzekerheid over de uitkomst van design. Men ervaart dit als een probleem, wat het natuurlijk helemaal niet is, integendeel!

Naar mijn idee wordt er te veel en te vaak gesproken over innovatie in de vorm van een eindproduct (of dienst) en wordt er te weinig gekeken naar de af te leggen weg. Op de momenten dat dit wel het geval is, wordt er vaak gesproken over creativiteit als gebruikte methode. Op zichzelf prima maar niet goed genoeg. Want wat is dan die afgelegde weg? Is het het proces, een vaste benadering of zijn er andere specifieke eigenschappen te benoemen. Ik maak het, bij deze, mijn missie om hier beter grip op te geven en misschien nog wel beter grip te krijgen, wie zal zeggen wat de uitkomst is…

Oh, en ja, laat ik niet vergeten om iets te vertellen over het verschil tussen kunst en design. Een persoonlijk item. De afgelopen 30 jaar zijn wij in Nederland enorm succesvol geweest om het onderscheid weg te poetsen. Is een design-product voor de verzamelaar, museum of de koffietafel? Ben je dan nog ontwerper? Wat als de boodschap van de maker belangrijker lijkt te zijn dan de waarde voor de gebruiker? Hoort design thuis bij het gesprek over cultuur, of over economie? En wat is het  verschil? Ik denk dat het tijd is om het onderscheid in ere te herstellen. Niet om de waarde van beide tegen elkaar af te zetten maar omdat het goed is voor de discussie om de verschillen helder te hebben zodat iedereen beter begrijpt wat het is wat ze kopen als ze design in huis halen.

Mocht je een bijdrage willen leveren aan dit gesprek, dan stel ik dat enorm op prijs. Dat kan uiteraard in de vorm van een comment. Of heb je een tip? Een onderwerp dat te weinig of niet eerder besproken is, laat het mij weten, misschien kan ik er iets mee. Heb je zelf een verhaal waarvan je denkt dat dit de lezers gaat helpen om design beter te begrijpen, stuur het mij op of kom een keer lunchen. De stap van ‘lunchgast’ naar ‘gast-blogger’ is klein…

En waarom ik hou van het ongelooflijke optimisme van design? Laat ik daar maar eens mee beginnen….

31Volts

31Volts

At 31Volts we love people, design and innovation. Occasionally we take the time to share our thoughts on this blog. Like what you see? Let's get in touch!

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

31Volts [Service Design]